Rozwój prenatalny dziecka

Od momen­tu, gdy zbadano ludz­ki mate­ri­ał gene­ty­czny, nau­ki bio­log­iczne potwierdz­iły, iż życie człowieka zosta­je zapoc­zątkowane w następst­wie połączenia się komór­ki rozrod­czej żeńskiej i męskiej. Wów­czas pow­sta­je zupełnie nowa, niepow­tarzal­na oso­ba ludz­ka. Od momen­tu poczę­cia rozpoczy­na się więc odręb­ne życie ludzkie, które potrze­bu­je miłoś­ci, cza­su i sprzy­ja­ją­cych warunk­ów, aby osiągnęło wszys­tkie sprawnoś­ci i umiejęt­noś­ci. Wszys­tkie nasze cechy i potenc­jalne możli­woś­ci zostały zde­ter­mi­nowane właśnie w tym momen­cie. Od poczę­cia do chwili urodzenia masa ciała dziec­ka w łonie mat­ki wzras­ta 10 mil­ionów razy, pod­czas gdy od urodzenia do wieku dojrza­łego zaled­wie dziesię­ciokrot­nie[1]. Okres od poczę­cia do urodzenia jest okre­sem niezwyk­le dynam­icznego roz­wo­ju w życiu każdego człowieka. Kole­jne zaś etapy, czyli urodze­nie, niemowlęct­wo, dziecińst­wo, dojrze­wanie oraz dorosłość są efek­tem i kon­tynu­acją pro­ce­su, który rozpoczął się z chwilą zapłodnienia.

Rozwój pre­na­tal­ny dziecka

1 dzień życia

Dziecko rozpoczy­na życie w momen­cie zapłod­nienia jako poje­dyncza komór­ka o śred­ni­cy 0,1 mm. Po połącze­niu mate­ri­ału gene­ty­cznego ojca i mat­ki zosta­ją określone takie cechy jak: płeć, kolor oczu, włosów i skóry, ten­denc­ja do wysok­iego lub niskiego wzros­tu, krzep­kie zdrowie lub skłon­ność do pewnych chorób[2].

Pier­wsze trzy miesiące życia dziec­ka to czas najbardziej inten­sy­wnego roz­wo­ju. W tym okre­sie tworzą się zaw­iąz­ki poszczegól­nych układów wewnętrznych.

 Pier­wszy miesiąc

  • 13 dnia pow­sta­ją zaw­iąz­ki układu nerwowego
  • 20 dnia zosta­ją uksz­tał­towane zaw­iąz­ki mózgu;
  • 21 dnia zaczy­na bić serce dziec­ka i pow­sta­ją zacząt­ki 33 kręgów zwane somitami
  • od 19 dnia tworzą się oczy; 28 dnia moż­na już rozpoz­nać wyraźnie soczewkę oka
  • w 28 dniu pojaw­ia się otwór ust­ny. Wtedy też pojaw­ia­ją się zaw­iąz­ki nerek, wątro­by, trzust­ki, pęcherzy­ka żół­ciowego, żołąd­ka, tchaw­icy, płuc, kończyn, jamy ust­nej, uszu i nosa. Dziecko osią­ga w tym cza­sie pon­ad 0,5 cm długości.

Dru­gi miesiąc

Kończąc dru­gi miesiąc dziecko osią­ga wzrost 3 cm i waży około 2 g

W tym okre­sie tworzy się szkielet dziec­ka oraz pojaw­ia­ją się zaw­iąz­ki kończyn: dłoni i stóp. W 6 tygod­niu dostrzegamy już zaw­iąz­ki pal­ców dłoni i stóp; ksz­tał­tu­ją się powie­ki oraz prze­grody zewnętrzne nosa. W 41 dniu obser­wu­je się odruchy ner­wowe. Pojaw­ia­ją się spon­tan­iczne ruchy dziec­ka. Już w połowie 7 tygod­nia skóra dziec­ka w okol­i­cy warg sta­je się wrażli­wa na dotyk: lekkie jej podrażnie­nie powodu­je reakcję uogól­nioną całego ciała w postaci zwro­tu tułowia. Na dło­ni­ach dziec­ka w 2 miesiącu życia moż­na dostrzec charak­terysty­czne tylko dla niego zarysy linii papi­larnych – swoisty „dowód oso­bisty”[3].

Trze­ci miesiąc

Dziecko ma około 7,5 cm wzros­tu i 14 g wagi

W 9 tygod­niu życia płodowego dziecko odczuwa ból niemal całą powierzch­nią ciała. Reagu­je na ból podob­nie jak dorosły człowiek – odsuwa się od źródła bólu, prze­suwa w tył, gwał­town­ie rusza ręka­mi i noga­mi oraz wykrzy­wia twarz.

Co sekundę przy­by­wa kil­ka tysię­cy nowych komórek ner­wowych. Skóra pokry­wa się meszkiem, pojaw­ia­ją się zaw­iąz­ki paznok­ci i zębów mlecznych, szpik kost­ny zaczy­na pro­dukować krwin­ki, wątro­ba – żółć, a trzust­ka – insulinę[4]. Całkowicie wyk­sz­tał­cona przysad­ka móz­gowa wydziela niek­tóre hor­mo­ny, czyn­na hor­mon­al­nie jest też kora nadnerczy.

Dziecko zaczy­na połykać wody płodowe i reagować na ich smak. Wys­tępu­je już odruch ssa­nia oraz ziewa­nia. Dziecko zaczy­na ćwiczyć mięśnie potrzeb­ne mu po urodze­niu do odd­y­cha­nia, pobiera­nia pokar­mu i wydawa­nia gło­su. Inten­sy­wnie rozwi­ja się także akty­wność ruchowa. Na USG moż­na zaob­ser­wować całą gamę ruchów: dziecko pod­cią­ga się, wypros­towu­je ręce i nogi, macha nimi, obra­ca się, kołysze bio­dra­mi, otwiera i zamy­ka usta, marszczy brwi, robi gry­masy twarzy[5].

Dru­gi trymestr (od 4 do 6 miesią­ca roz­wo­ju pre­na­tal­nego) to okres dal­szych gwał­townych zmi­an i doskonale­nia funkcji narządów wewnętrznych. Wzrost dziec­ka dochodzi do 25–30 cm i waży 50–70 dkg. Dziecko wykonu­je ok. 20 tysię­cy ruchów w ciągu dnia; serce przepom­powu­je dzi­en­nie ok. 30 litrów krwi. Maluch reagu­je na smak wód płodowych, poły­ka ich ok. 1 litra dzi­en­nie Od 17 tygod­nia dziecko ćwiczy ruchy ssące warg.

W pią­tym miesiącu dziecko naby­wa umiejęt­noś­ci funkcjonowa­nia w dwóch stanach: czuwa­nia i snu. W tym okre­sie mat­ka może uspoka­ja­jąc dziecko prze­maw­ia­jąc do niego czule, posyła­jąc mu serdeczne myśli, śpiewa­jąc, czy­ta­jąc to, co wpraw­ia matkę w dobry nastrój.

Akty­wność dziec­ka zależy nie tylko od zapro­gramowanych gene­ty­cznie cech układu ner­wowego, ale również od try­bu życia mat­ki i jej samopoczu­cia. Kiedy mat­ka przeży­wa uczu­cie radoś­ci, do jej krwi wydziela­ją się różne związ­ki chemiczne np. endorfiny, które także dosta­ją się do orga­niz­mu dziec­ka. Wów­czas dziecko zaczy­na samo je wyt­warzać. Takie związ­ki chemiczne obec­ne są w orga­nizmie dziec­ka już w 6 tygod­niu życia pre­na­tal­nego[6].

W szóstym miesiącu wyt­warza­ją się wiązadła sta­wowe, kost­nieje szkielet, a płu­ca zaczy­na­ją wyt­warzać sur­fak­tant, który pomoże im po urodze­niu w rozpręża­niu się i nabiera­niu powi­etrza (dlat­ego w następ­nym miesiącu wzras­ta­ją szanse na przeży­cie dziec­ka, jeżeli urodz­iło się za wcześnie. Dziecko porusza się bard­zo inten­sy­wnie. Od około 22–24. tygod­nia ciąży otwier­a­ją się jego oczy. Maluch potrafi mru­gać i wodz­ić wzrok­iem; dużo swo­bod­niej porusza się w płynie owod­niowym[7].

Dal­szy rozwój pole­ga na doskonale­niu pra­cy wszys­t­kich dzi­ała­ją­cych już układów i narządów, nabiera­niu wagi i pow­ięk­sza­niu wzros­tu[8].

Trze­ci trymestr

W 26 tygod­niu przed­w­cześnie urod­zone dziecko jest już w stanie przeżyć. Reagu­je wzmożony­mi rucha­mi na nagłe oświ­etle­nie brzucha matki.

Na przełomie 7 i 8 miesią­ca życia płodowego rozwój połączeń ner­wowych w mózgu jest już na tyle rozwinię­ty, że kora móz­gowa może być podłożem świado­moś­ci oraz pewnych prze­jawów funkcjonowa­nia pamię­ci (dziecko zapamię­tu­je np. głos mat­ki, ale także zapach i smak wód płodowych, co poma­ga mu bezpośred­nio po urodze­niu odróżnić matkę od innej kobi­ety po zapachu i smaku jej mle­ka), nabiera­nia nawyków, uczenia się oraz przeży­wa­nia emocji[9].

W 9 miesiącu życia dziecko opuszcza łono mat­ki i wchodzi w nowy świat, w którym czeka­ją na niego kocha­ją­cy rodzice.

Życie człowieka rozpoczy­na w momen­cie poczę­cia. Jest to fakt bio­log­iczny, medy­czny i niepod­ważal­ny. Prz­ery­wa­jąc życie w okre­sie od poczę­cia do urodzenia, co nazy­wa się abor­cją, dokonu­je się zabójst­wa człowieka, którym kiedyś był każdy z nas.


Przyp­isy:

  1. M. Rybakowa, Życie człowieka zosta­je zapoc­zątkowane w następst­wie połączenia dwóch komórek rozrod­czych, w: „Służ­ba Życiu” nr 2/2005, s. 8–9.
  2. J. Deszc­zowa, 9 pier­wszych miesię­cy życia dziec­ka, w: „Służ­ba Życiu wyd. 2/2011, s.3.
  3. D. Kor­nas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego. Wydanie II uzu­pełnione, Insty­tut Wydawniczy Pax, Warsza­wa 2002, s. 14–19.
  4. J. Deszc­zowa (oprac.), 9 pier­wszych miesię­cy życia dziec­ka, w: „Służ­ba Życiu wyd. 2/2011, s.3.
  5. D. Kor­nas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego. Wydanie II uzu­pełnione, Insty­tut Wydawniczy Pax, Warsza­wa 2002, s. 19–22.
  6. D. Kor­nas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego. Wydanie II uzu­pełnione, Insty­tut Wydawniczy Pax, Warsza­wa 2002, s. 91.
  7. L. Mar­i­anows­ki, Od poczę­cia do nar­o­dzin. Porad­nik dla przyszłych rodz­iców, Pelar­gos, 2003, s. 13.
  8. D. Kor­nas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego. Wydanie II uzu­pełnione, Insty­tut Wydawniczy Pax, Warsza­wa 2002, s. 22–30.
  9. D. Kor­nas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego. Wydanie II uzu­pełnione, Insty­tut Wydawniczy Pax, Warsza­wa 2002, s. 34–38.