Prewencja HIVAIDS

Wirus HIV (ang. Human Immun­od­e­fi­cien­cy Virus), czyli ludz­ki wirus upośledzenia odpornoś­ci po raz pier­wszy został ziden­ty­fikowany 1983 roku we Francji przez Luca Mon­tag­nier. W Polsce pier­wsze przy­pad­ki zakażeń HIV wykry­to w roku 1985, a rok później rozpoz­nano po raz pier­wszy AIDS, czyli koń­cowe sta­di­um zakaże­nia HIV (ang. Acquired Immun­od­e­fi­cien­cy Syn­drome – zespół nabytego upośledzenia odpornoś­ci)[1].

Przenośnika­mi HIV są różne wydzieliny i płyny (krew, śli­na, łzy, mocz, sper­ma, wydzieli­na pochwowa, mleko mat­ki) chorego – wtedy, gdy prze­dostaną się do obiegu krwi drugiego człowieka. Najczęś­ciej zakaże­nie dokonu­je się pod­czas sto­sunku sek­su­al­nego, połąc­zonego z najsłab­szym nawet krwaw­ie­niem. Ponieważ przy sto­sunku anal­nym niebez­pieczeńst­wo krwaw­ienia jest nieporów­nanie więk­sze niż przy innych sposobach współży­cia, homosek­su­al­iś­ci należą do grupy pod­wyżs­zonego ryzy­ka, podob­nie jak narko­mani, którzy posługu­ją się strzykawką użytą już przez chorego[2].

Dane epi­demi­o­log­iczne z 2006 roku oce­ni­a­ją liczbę ludzi żyją­cych z HIV na 39,5 mln, przy czym roczne tem­po pojaw­ia­nia się nowych zakażeń się­ga 3,8 mln, a śmiertel­ność z powodu AIDS – 4,3 mln. Pan­demia HIV/AIDS pochłonęła doty­chczas 25 mln ofi­ar. Najbardziej dotknięte są rejony Sub­sa­haryjskie, gdzie oce­nia się, iż na 5 dorosłych przy­pa­da nawet 1 zakażony[3]. W samym 1998 roku w tym region­ie zmarło na AIDS 2,2 mln osób[4].

Sytuacja epidemiologiczna w Polsce

Od wdroże­nia badań w 1985 roku do 28 lutego 2001 roku stwierd­zono zakaże­nie HIV 6,862 oby­wa­teli pol­s­kich, wśród których było co najm­niej 4,338 zakażonych w związku z uży­waniem narko­tyków[5]. Nato­mi­ast od 1985 do 31 grud­nia 2010 roku stwierd­zono zakaże­nie wirusem HIV u 13,917 oby­wa­teli Pol­s­ki, wśród których było co najm­niej 5,725 zakażonych w związku z uży­waniem narko­tyków, 786 poprzez kon­takt het­erosek­su­al­ny oraz 904 poprzez kon­takt sek­su­al­ny pomiędzy mężczyz­na­mi. Ogółem odno­towano 2,440 zachorowań na AIDS; 1,053 chorych zmarło[6].

W ostat­nich lat­ach nastąpił w Polsce wyraźny wzrost zakre­su przekazy­wanych infor­ma­cji oraz pub­likacji na tem­at zakaże­nia wirusem HIV. Wiedza przekła­da się także na dane statysty­czne. Dla porów­na­nia: w 2000 roku ogółem odno­towano 948 zachorowań na AIDS, a 513 chorych zmarło[7]. W 2010 roku było 127 zachorowań na AIDS oraz zare­je­strowano 39 zgonów z powodu AIDS[8].

Nieskuteczność prezerwatyw w prewencji HIV

W środ­kach masowego przekazu spo­tykamy się z opinią, że uży­wanie prez­er­waty­wy chronią przed zakaże­niem wirusem HIV. Takie twierdze­nie jest niez­godne z rzeczy­wis­toś­cią, gdyż prez­er­waty­wa jest środ­kiem zawod­nym nawet w zapo­b­ie­ga­niu ciąży, więc fałszy­we poczu­cie bez­pieczeńst­wa jakie daje, może spowodować rozluźnie­nie oby­cza­jów, a w kon­sek­wencji wzrost zachorowań na AIDS. Przeprowad­zono wiele badań epi­demi­o­log­icznych doty­czą­cych skutecznoś­ci prez­er­watyw w prewencji HIV. Bada­nia te potwierdza­ją, że stosowanie prez­er­watyw reduku­je, ale nie elimin­u­je ryzy­ka zakaże­nia HIV drogą seksualną.

W ofic­jal­nym rapor­cie Pub­licznej Służ­by Zdrowia USA czy­tamy: „Po pier­wsze, jedynie pewnym sposobem na uniknię­cie ryzy­ka zaraże­nia wirusem HIV jest seks w monogam­icznym związku z niezarażonym part­nerem lub absty­nenc­ja”[9]. Raport ten bazu­je a bada­ni­ach, które wykaza­ły 80% redukcję ryzy­ka zakaże­nia wirusem HIV w kon­tak­tach z part­nerem seropozy­ty­wnym. Raport poda­je następu­jącą statystykę: śred­nio 4 serokon­wer­sje (zakaże­nia) na 100 par sto­su­ją­cych prez­er­waty­wę reg­u­larnie i poprawnie, a 20 serokon­wer­sji na 100 par nieuży­wa­ją­cych prez­er­waty­wy. Daje to następu­ją­cy % zakażonych:

Lat 1 5 10 20
Niesto­su­ją­cych prezerwatywy 20% 67% 89% 99%
Sto­su­ją­cych prezerwatywę 4% 18% 34% 56%

Powyższe dane oznacza­ją, że dla więk­szoś­ci osób stosowanie prez­er­waty­wy jedynie opóź­nia zakażenie.

  • Bada­nia S. D. Pinker­ton i P. R. Ambram­son potwierdza­ją nieskuteczność prez­er­watyw w prewencji HIV. Wskazu­ją bowiem, iż redukc­ja zakażeń waha się od 60% do 96%[10].
  • Har­vey V. Fin­berg z Har­vard School of Pub­lic Health w Bostonie pisze: „Uży­wanie prez­er­watyw przynosi korzyś­ci w zmniejsze­niu łącznego ryzy­ka, cho­ci­aż rozpowszech­ni­an­ie infekcji w pop­u­lacji jest wystar­cza­ją­co wysok­ie, że nawet stałe uży­wanie prez­er­watyw nie daje wystar­cza­jącej ochrony w długim okre­sie stosowa­nia”[11].
  • Badanie dr Susan Weller opub­likowane w Social Sci­ence & Med­i­cine wykaza­ło zawod­ność prez­er­watyw w prewencji zakażeń HIV na poziomie 31%. Autor­ka badań twierdzi, że zawod­ność ta jest praw­dopodob­nie wyższa niż osza­cow­ana dla antykon­cepcji. Nato­mi­ast skuteczność prez­er­watyw może wynosić 83%, ale też 46%. Dr Weller pisze, że „nowe dane wskazu­ją, że niek­tóre prez­er­waty­wy, nawet latek­sowe, mogą prze­puszczać AIDS[12].

    Więk­szość autorów pub­likacji więc jest zgod­na, że jedyny­mi meto­da­mi zapew­ni­a­ją­cy­mi 100% skuteczność w prewencji zakaże­nia HIV są: absty­nenc­ja sek­su­al­na oraz oparte na wza­jem­nej wier­noś­ci kon­tak­ty sek­su­alne z osobą nieza­każoną. Także Świa­towa Orga­ni­za­c­ja Zdrowia (WHO) podaje:

    Absty­nenc­ja jest najbez­pieczniejszą, najskuteczniejszą for­mą zapo­b­ie­ga­nia zakaże­niu HIV przenos­zone­mu drogą płciową”[13]

    Stanowisko WHO i naukow­ców potwierdza rzeczy­wis­tość. Prof. Farzin Davachi (lekarz amerykańs­ki, spec­jal­ista ds. HIV/AIDS) pra­cow­ał w Ugandzie:

    W 1989 zostałem zapros­zony na kon­sul­tac­je z rzą­dem. Wów­czas Ugan­da była epi­cen­trum AIDS na świecie. 38 proc. dziew­cząt od 15 do 18 lat było zakażonych. Doradz­iłem więc, by w szkołach w całym kra­ju rozpoczę­to kam­panię eduka­cyjną na rzecz absty­nencji i wier­noś­ci małżeńskiej. Świa­towa Orga­ni­za­c­ja Zdrowia doniosła w 1999, że stopień zakaże­nia wirusem HIV wśród dziew­cząt od 15 do 18 lat zmniejszył się do 7,3 pro­cent. To spadek o 80 pro­cent! Takich wyników nie notu­je­my nigdzie indziej na świecie”[14].

    Powyższe dane potwierdza­ją między inny­mi bada­nia naukow­ców z Uni­w­er­syte­tu Cam­bridge zaj­mu­ją­cych się prob­le­mem AIDS w Ugandzie, którzy stwierdzili, że w Ugandzie nastąpił 70% spadek w epi­demii HIV, połąc­zony z 60% redukcją przy­pad­kowych kon­tak­tów sek­su­al­nych[15].


    Przyp­isy:
    1. Por. T. Mroczkows­ki (red.), Choro­by przenos­zone drogą płciową, Wydawnict­wo Lek. PZWL, Warsza­wa 1998, s. 356–406.
    2. Por. A. Laun, Współczesne zagad­nienia teologii moral­nej. Teolo­gia moral­na – zagad­nienia szczegółowe, Wydawnict­wo „M”, Kraków 2002, s. 260–261.
    3. A. Gładysz, P. Smolińs­ki, Zarys epi­demi­ologii zakażeń HIVAIDS w Polsce. Kierun­ki ewolucji pan­demii HIV, [w:] A. Gładysz (red.), Zakażenia HIV/AIDS. Porad­nik dla lekarzy prak­tyków, Wydawnict­wo Con­tin­uo, Wrocław 2007, s. 9–11.
    4. AIDS, Teach­ers Dying in Cen­tral Africa, w: „Cur­rent Con­cerns”, Octo­ber 1999, n. 10/99, s. 7 
    5. W. Sza­ta, Zakład epi­demi­ologii. Zakaże­nia HIV i zachorowa­nia na AIDS w Polsce w 2001 roku. Źródło: Nar­o­dowy Insty­tut Zdrowia Pub­licznego, Państ­wowy Zakład Higieny.
    6. M. Rosińs­ka, B. Wer­bińs­ka-Sienkiewicz, Zakład epi­demi­ologii. Zakaże­nia HIV i zachorowa­nia na AIDS w Polsce w 2010 roku. Źródło: Nar­o­dowy Insty­tut Zdrowia Pub­licznego, Państ­wowy Zakład Higieny. 
    7. W. Sza­ta, Zakład epi­demi­ologii. Zakaże­nia HIV i zachorowa­nia na AIDS w Polsce w 2000 roku. Źródło: Nar­o­dowy Insty­tut Zdrowia Pub­licznego, Państ­wowy Zakład Higieny. 
    8. M. Rosińs­ka, B. Wer­bińs­ka-Sienkiewicz, Zakład epi­demi­ologii. Zakaże­nia HIV i zachorowa­nia na AIDS w Polsce w 2010 roku. Źródło: Nar­o­dowy Insty­tut Zdrowia Pub­licznego, Państ­wowy Zakład Higieny. 
    9. A. C. Nov­el­lo, H. B. Peter­son, J. T. Arrow­smith, in., From the Sur­geon Gen­er­al, US Pub­lic Health Ser­vice. Con­dom Use for Pre­ven­tion of Sex­u­al Trans­mis­sion of HIV Infec­tion, w: „The Jour­nal of the Amer­i­can Med­ical Asso­ci­a­tion”, Vol. 269(22), 9 June 1993, s. 2840. 
    10. S. D. Pinker­ton, P. R. Ambram­son, Effec­tive­ness of con­doms in pre­vent­ing HIV trans­mis­sion, w: „Social Sci­ence & Med­i­cine”, Vol. 44, No 9, May 1997, s. 1303–1312.
    11. H. V. Fin­berg, Edu­ca­tion to Pre­vent AIDS: Prospects and Obsta­cles, w: „Sci­ence”, Vol. 239, Feb­ru­ary 1988, s. 592–596.
    12. S. C. Weller, A meta-analy­sis of con­dom effec­tive­ness in reduc­ing sex­u­al­ly trans­mit­ted HIV, w: „Social Sci­ence & Med­i­cine”, Vol. 36, No. 12, June 1993, s. 1635–1644.
    13. Fact Sheets on HIV/AIDS for nurs­es and mid­wives, Fact Sheet 12 – Strate­gies for pre­ven­tion of HIVWHO
    14. E. Jodłows­ka, Moral­na szczepi­onka, w: „Rzecz­pospoli­ta”, 7 wrześ­nia 2001. 
    15. Stoneb­urn­er RL, Low-Beer D., Pop­u­la­tion-lev­el HIV declines and behav­ioral risk avoid­ance in Ugan­da, w: „Sci­ence”, Vol. 304(5671), 30 Apr 2004, s. 714–718.