Prawo do życia od poczęcia

Mon­teskiusz wypowiedzi­ał znami­en­ną myśli, iż „nie wszys­tko co jest prawem, jest z tej racji spraw­iedli­we, lecz to, co jest spraw­iedli­we, powin­no stać się prawem”

Niewąt­pli­wie życie człowieka jest jed­nym z najwięk­szych darów. Jest doce­ni­ane zarówno przez chrześ­ci­jan, wyz­naw­ców innych religii, jak i ateistów. Zasady ochrony życia zaw­ier­a­ją religi­jne kodeksy moralne, jak i świeck­ie kodeksy prawne.

Dokumenty międzynarodowe a prawo do życia dzieci nienarodzonych

Powszech­na Deklarac­ja Praw Człowieka Orga­ni­za­cji Nar­o­dów Zjed­noc­zonych z 10 grud­nia 1948 roku w art. 3 uzna­je pra­wo do życia jako pier­wsze i najbardziej oczy­wiste. Inne prawa mogą zaist­nieć jedynie dzię­ki niemu.

Art. 2 Europe­jskiej Kon­wencji o Ochronie Praw Człowieka i Pod­sta­wowych Wol­noś­ci mówi, iż „Pra­wo każdego człowieka do życia jest chro­nione przez ustawę. Nikt nie może być umyśl­nie pozbaw­iony życia, wyjąwszy przy­pad­ki wyko­na­nia wyroku sądowego skazu­jącego za przestępst­wo, za które ustawa przewidu­je taką karę”.

Każ­da isto­ta ludz­ka ma przy­rod­zone pra­wo do życia. Pra­wo to powin­no być chro­nione przez ustawę. Nikt nie może być samowol­nie pozbaw­iony życia”[1] – art. 6 Między­nar­o­dowego Pak­tu Praw Oby­wa­tel­s­kich i Poli­ty­cznych z dnia 16 grud­nia 1966 roku.

Kon­wenc­ja o Prawach Dziec­ka przyję­ta przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych dnia 20 listopa­da 1989 roku w pre­am­bule wskazu­je, że „dziecko z uwa­gi na swo­ją niedo­jrza­łość fizy­czną oraz umysłową wyma­ga szczegól­nej opie­ki i tros­ki, w tym właś­ci­wej ochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodze­niu”. Zapis ten jest powtórze­niem for­muły zawartej w Deklaracji Praw Dziec­ka z 20 listopa­da 1959 roku.

Kar­ta Praw Pod­sta­wowych (przyję­ta przez państ­wa członkowskie UE w Nicei 8 grud­nia 2000 roku) włąc­zona do pro­jek­tu do trak­tatu kon­sty­tucyjnego Unii Europe­jskiej, w art. 2 ust. 1 zaw­iera następu­ją­cy zapis: „Każdy ma pra­wo życia”. Prob­lematy­ka zapewnienia prawnej ochrony życia człowieka od poczę­cia poruszana jest także w doku­men­tach Par­la­men­tu Europe­jskiego i Rady Europy.

Europe­js­ka Kon­wenc­ja Bioe­ty­cz­na (Kon­wenc­ja o ochronie praw człowieka i god­noś­ci isto­ty ludzkiej w odniesie­niu do zas­tosowań biologii i medy­cyny: Kon­wenc­ja o prawach człowieka i bio­m­e­dy­cynie) z 4 kwiet­nia 1997 roku gwaran­tu­je każdej isto­cie ludzkiej poszanowanie god­noś­ci, inte­gral­noś­ci oraz pod­sta­wowych wol­noś­ci wobec nowych zas­tosowań biologii i medycyny.

Kar­ta Praw Rodziny z 22 październi­ka 1983 roku potwierdza stanow­c­zo, że życie ludzkie, od samego poczę­cia, bezwzględ­nie win­no być otoc­zone troską i sza­cunkiem, a abor­c­ja jest bezpośred­nim pog­wałce­niem pod­sta­wowego prawa każdej isto­ty ludzkiej — prawa do życia.

Praw­na ochrona dziec­ka poczętego w Polsce

W świ­etle pol­skiego prawa życie ludzkie ma rangę wartoś­ci zag­waran­towanej przez Kon­sty­tucję. W art. 38 tegoż doku­men­tu czy­tamy: „Rzecz­pospoli­ta Pol­s­ka zapew­nia każde­mu człowiekowi prawną ochronę życia”[2]. W treś­ci przepisu nie znalazł się zapis doty­czą­cy nakazu prawnej ochrony dziec­ka poczętego od poczę­cia do nat­u­ral­nej śmier­ci, jed­nak orzecze­nie Try­bunału Kon­sty­tucyjnego z 28 maja 1997 roku pod­kreśla, iż wartość życia ludzkiego jako dobra chro­nionego kon­sty­tucyjnie nie może być zależ­na od eta­pu roz­wo­ju. Życie ludzkie win­no być szanowane i prawnie chro­nione od momen­tu poczę­cia[3].

Zakres prawnokarnej ochrony dziec­ka poczętego wyz­nacza­ją pon­ad­to przepisy art. 152–154 i 157a kodek­su karnego[4] oraz ustawy z 7stycznia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży, która w art. 4a dopuszcza prz­er­wanie ciąży[5], czyli zabójst­wo dziec­ka wtedy gdy:

 Ciąża stanowi zagroże­nie dla życia lub zdrowia kobi­ety ciężarnej (przesłan­ka medyczna)

 Bada­nia pre­na­talne lub inne przesłan­ki medy­czne wskazu­ją na duże praw­dopodobieńst­wo ciężkiego i nieod­wracal­nego upośledzenia pło­du albo nieuleczal­nej choro­by zagraża­jącej jego życiu (przesłan­ka eugeniczna).

 Zachodzi uza­sad­nione pode­jrze­nie, że ciąża pow­stała w wyniku czynu zabro­nionego (przesłan­ka kryminalna)

Warto zaz­naczyć, iż z roku na rok obser­wu­je się w Polsce wzrost licz­by zabiegów prz­ery­wa­nia ciąży. W roku 2009 zare­je­strowano 538 zabiegów prz­er­wa­nia ciąży, to jest o 379 więcej niż w roku 2002[6]. Więk­szość abor­cji wykony­wanych jest w związku z przesłanką eugeniczną. Lekarze coraz częś­ciej diag­nozu­ją (w opar­ciu o bada­nia pre­na­talne) zagroże­nie pło­du niepełnosprawnoś­cią lub nieuleczal­ną chorobą. Z tego powodu w 2009 roku doko­nano 510 zabójstw dzieci nien­ar­o­d­zonych. Dla porów­na­nia w 2002 roku było ich 82. Coraz częś­ciej naj­drob­niejsze niepraw­idłowoś­ci roz­wo­ju kwal­i­fikowane są do abor­cji, a nie do leczenia. Wymienione wyżej przesłan­ki ustawy z 1993 roku dają pra­wo do kwal­i­fikacji według sprawnoś­ci, a nie tego, kim jest człowiek, co w rezulta­cie spraw­ia, że sta­ją się „furtką” prawną dla ewen­tu­al­nych nadużyć w tej kwestii.

Dla wzmoc­nienia prawnej ochrony dziec­ka poczętego przy­czyniło się wejś­cie w życie ustawy z dnia 6 sty­cz­nia 2000 roku o Rzeczniku Praw Dziec­ka[7]. Zgod­nie z art. 2 ustawy „dzieck­iem jest każ­da isto­ta ludz­ka od poczę­cia do osiąg­nię­cia pełno­let­noś­ci”. Na jej mocy Rzecznik został zobow­iązany do pode­j­mowa­nia dzi­ałań mają­cych na celu zapewnie­nie dziecku pełnego i har­moni­jnego roz­wo­ju, z poszanowaniem jego god­noś­ci i pod­miotowoś­ci, szczegól­noś­ci prawa do życia i ochrony zdrowia. Usta­wodaw­ca doda­je w art. 3 ust. 4, iż Rzecznik winien szczegól­ną troską otaczać dzieci niepełnosprawne.

Przesłan­ki zezwala­jące na zabójst­wo dziec­ka w łonie mat­ki zawarte w ustaw­ie z 7stycznia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży są sprzeczne z art. 38 Kon­sty­tucji, który zapew­nia każde­mu człowiekowi prawną ochronę życia, a prze­cież, zgod­nie z wiedzą bio­log­iczną, życie rozpoczy­na się w momen­cie poczę­cia i od tego momen­tu człowiekowi przysługu­je niezby­wal­na god­ność oraz szacunek.

Warto nad­mienić, iż w mar­cu 2011 roku uch­walono tzw. Artykuły z San Jose. Autorzy tych artykułów — naukow­cy i prawni­cy — dobit­nie wskazu­ją, że w praw­ie między­nar­o­dowym nie ist­nieje poję­cie „prawa do abor­cji”, a dzi­ała­nia agencji ONZ-ows­kich, powołu­ją­cych się na owe pra­wo w zapisach między­nar­o­dowych, są „fałszy­we i powin­ny być odrzu­cone”. Dalej czy­tamy: „Te gremia jawnie lub pośred­nio zin­ter­pre­towały między­nar­o­dowe trak­taty jako zaw­ier­a­jące pra­wo do abor­cji. (..) Nie mają władzy – ani na mocy trak­tatów, które je powołały, ani na mocy ogól­nego prawa między­nar­o­dowego – do takiej inter­pre­tacji tych

trak­tatów, która stwarza nowe obow­iąz­ki państ­wa lub zmienia istotę tych trak­tatów. W związku z tym, każde gremi­um, które tak inter­pre­tu­je trak­tat, że zaw­iera on pra­wo do abor­cji, dzi­ała pon­ad władzą i wbrew swo­je­mu mandatowi”.

Warto przy­toczyć w tym miejs­cu słowa bło­gosław­ionego Ojca Świętego Jana Pawła II:

Ludz­ka isto­ta powin­na być szanowana i trak­towana jako oso­ba od momen­tu swego poczę­cia i dlat­ego od tego samego momen­tu należy jej przyz­nać prawa oso­by, wśród których przede wszys­tkim nien­aruszalne pra­wo każdej niewin­nej isto­ty ludzkiej do życia”

Jan Paweł II, Encyk­li­ka Evan­geli­um vitae, nr 60

Człowiek stanowi cen­trum sys­te­mu prawnego. Znaczy to, że pra­wo jest prawem tylko w takiej mierze, w jakiej jego fun­da­mentem jest człowiek i praw­da o nim”

Jan Paweł II, Nien­aruszalne prawa isto­ty ludzkiej. Do uczest­ników między­nar­o­dowego sym­pozjum nt. Evan­geli­um vitae a pra­wo, 24 V 1996


Przyp­isy:
  1. Między­nar­o­dowy Pakt Praw Oby­wa­tel­s­kich i Poli­ty­cznych otwarty do pod­pisu w Nowym Jorku dnia 16 grud­nia 1966 roku (Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167). 
  2. Kon­sty­tuc­ja Rzecz­pospo­litej Pol­skiej z dnia 2 kwiet­nia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483) 
  3. K 26/96, OTK 1997/2/19
  4. Ustawa z dnia 6 czer­w­ca 1997 roku — Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553 z późn. Zm.) 
  5. Ustawa z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78) 
  6. Spra­woz­danie Rady Min­istrów z wyko­na­nia oraz o skutkach stosowa­nia w roku 2009 Ustawy z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78), s. 65. 
  7. Dz. U. z 2000 r., Nr 6, poz. 69.