Podziemie aborcyjne

Kwes­t­ia podziemia abor­cyjnego jest jed­nym z głównym argu­men­tów poli­ty­cznych zwolen­ników legal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży. Pos­tu­lu­ją oni, że wobec rzeko­mo ogrom­nej skali zjawiska należy zmienić obow­iązu­jące pra­wo. Celem niniejszego artykułu jest zdeza­wuowanie pro­mowanego jako narzędzie wal­ki poli­ty­cznej mitu wielkiej skali podziemia abor­cyjnego (100–200 tysię­cy abor­cji rocznie) oraz prezen­tac­ja pró­by kom­pe­tent­nego osza­cow­a­nia zjawiska. Po rzetel­nie przeprowad­zonych anal­izach skalę podziemia abor­cyjnego oce­nia się na 7 tys.-14 tys. w skali rocznej. Drasty­czne zawyżanie sza­cunkowych danych nt. skali podziemia abor­cyjnego jest metodą środowisk proabor­cyjnych, stosowaną w celu doprowadzenia do legal­iza­cji aborcji.

Stan prawny

Ustawa o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­ności prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 78) została uch­walona 7 sty­cz­nia 1993. Ustawa w artykule 4a. 1 dele­gal­izu­je abor­cję poza 3 przypadkami:

1) gdy „ciąża stanowi zagroże­nie dla życia lub zdrowia kobi­ety ciężarnej,

2) bada­nia pre­na­talne lub inne przesłan­ki medy­czne wskazu­ją na duże praw­dopodobieńst­wo ciężkiego i nieod­wracal­nego upośledzenia pło­du albo nieuleczal­nej choro­by zagraża­jącej jego życiu,

3) zachodzi uza­sad­nione pode­jrze­nie, że ciąża pow­stała w wyniku czynu zabronionego”.

Statystyki rządowe

Ustawa zobowiązuje rząd do sporządzania corocznych raportów z jej wykonywania.

W poniższej tabeli zna­j­du­ją się dane zaw­ier­a­jące liczbę niele­gal­nych zabiegów prz­ery­wa­nia ciąży według statystyk rzą­dowych[1].

Rok Licz­ba niele­gal­nych aborcji
1998 17
1999 99
2000 30
2001 21
2002 210
2003 42
2004 31
2006 52
2007 49
2008 195
2009 122
2010 229

Źródła mitu ogrom­nej skali podziemia abor­cyjnego w Polsce

Wobec niewielkiej licz­by zgłos­zonych niele­gal­nych abor­cji (por. tabela powyżej) zarówno w środowiskach poli­ty­cznych, jak i w medi­ach pojaw­ia­ją się opinie nt. ogrom­nej skali podziemia abor­cyjnego. Przykład­owo, w uza­sad­nie­niu do pro­jek­tu ustawy „o świadomym rodzi­cielst­wie” autorstwa Klubu SLD (rok 2004) znalazł się taki zapis: „Nie moż­na dokład­nie osza­cow­ać licz­by niele­gal­nych zabiegów prz­er­wa­nia ciąży. Sza­cun­ki mówią o 100–200 tysią­cach takich zabiegów rocznie[2]. Także liczne doniesienia pra­sowe miały swe źródło w opra­cow­a­niu Wandy Now­ick­iej i Moni­ki Tajak pt. „Ustawa antyabor­cyj­na w Polsce. Funkcjonowanie, skut­ki społeczne, postawy i zachowa­nia Raport – Wrze­sień 2000” (http://www.federa.org.pl/publikacje/raporty/-aborcja2000/aborcja 2000_2.htm). Raport ten jest fir­mowany przez Fed­er­ację na rzecz Kobi­et i Planowa­nia Rodziny. Wskazu­je on, że w Polsce dokonu­je się ok. 80 – 200 tys. abor­cji rocznie[3]. Dane przy­taczane w tymże rapor­cie są niez­godne rzeczy­wis­toś­cią, gdyż statysty­ki rzą­dowe przed­staw­ia­ją odmi­enne wyni­ki statysty­czne. Według nich licz­ba niele­gal­nych zabiegów prz­ery­wa­nia ciąży jest niewiel­ka (patrz: tabela 1).

Autor­ki rapor­tu sza­cu­ją skalę podziemia abor­cyjnego na pod­staw­ie porów­nań z taki­mi kra­ja­mi jak Lit­wa, Czechy czy Łot­wa. Sza­cow­anie iloś­ci niele­gal­nych abor­cji na pod­staw­ie odniesienia do innych kra­jów europe­js­kich jest niemi­ar­o­da­jne, gdyż „częs­tość chorób przenos­zonych drogą płciową (w tym HIV), zgonów kobi­et w związku z ciążą, poro­dem i poło­giem, umier­al­ność płodów i noworod­ków są w tych kra­jach dużo wyższe niż w Polsce. Jed­ną z przy­czyn jest duża licz­ba abor­cji, która wtórnie prowadzi do tych powikłań. (…) Sytu­ac­ja społecz­na, zdrowot­na tych kra­jów i Pol­s­ki nie jest porówny­wal­na” – pisze prof. dr hab. med. Bog­dan Chaz­an[4].

Skala zjawiska w Polsce: ok. 10 tys. rocznie

Najrzetel­niejszym źródłem sza­cunków skali zjawiska w Polsce są dane z roku 1997 (pod­czas rocznego obow­iązy­wa­nia now­eliza­cji ustawy, doko­nanej 30 sierp­nia 1996 r., dopuszcza­jącej tzw. abor­cję na życze­nie)[5]. Licz­ba doko­nanych w 1997 r. zabiegów prz­ery­wa­nia ciąży wyniosła 3047. Pod­kreślamy: w warunk­ach legal­noś­ci, także na życze­nie, w dobrych warunk­ach san­i­tarnych i bezpłat­nie. Nie ule­ga dyskusji, że ofic­jalne dane doty­czące licz­by abor­cji (nawet w warunk­ach jej legal­noś­ci) odb­ie­ga­ją od stanu fak­ty­cznego. Nie wszys­tkie doko­nane abor­c­je są reje­strowane (z pobudek oso­bistych kobi­et bądź w celu uniknię­cia uiszczenia podatku przez lekarza). Mając na uwadze powyższe fak­ty, sza­cu­je­my liczbę niele­gal­nych abor­cji w przedziale 7–13 tys. rocznie.

Jak uzyskano tę liczbę?

Najbardziej aktu­alne dane nt. iloś­ci legal­nych abor­cji w 1997 r. (kiedy abor­c­ja była przez rok legal­na z tzw. wskazań społecznych) pom­nożono przez opra­cow­any przez demografów wskaźnik sto­sunku iloś­ci legal­nych abor­cji do iloś­ci niele­gal­nych abor­cji w warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży. Został on opra­cow­any przez prof. dr. hab. Mar­ka Okól­skiego, demografa, który stwierdz­ił, że sto­sunek ten wynosi około 1:3[6]. Nieza­leżny badacz, dr med. Karol Meiss­ner, osza­cow­ał ten wskaźnik na 1:4[7]. Tak więc przyj­mu­jąc naj­gorszy wari­ant, dr K. Meiss­nera, i mnożąc liczbę abor­cji w 1997 r. – 3047 przez wskaźnik 4,7 otrzy­mu­je­my sza­cunek rzę­du 14 321 niele­gal­nych abor­cji dokony­wanych obec­nie. Nato­mi­ast przyj­mu­jąc najniższy z uzyskanych wskaźników 1: 2,2, otrzy­mu­je­my 7008 niele­gal­nych abor­cji rocznie.

Argu­men­ty świad­czące o nieprawdzi­woś­ci sza­cunków środowisk proaborcyjnych

1. Jeszcze przed uch­wale­niem ustawy chroniącej życie ludzkie od momen­tu poczę­cia nastąpił bard­zo wyraźny spadek licz­by abor­cji. Również w ostat­nich 20 lat­ach znacznie wzrosło w pol­skim społeczeńst­wie przeko­nanie o koniecznoś­ci ochrony życia dziec­ka poczętego. Bada­nia CBOS i Cen­trum Myśli Jana Pawła II, przeprowad­zone w czer­w­cu 2011 roku pokazu­ją, że 86% Polaków jest przeko­nanych, iż „zawsze i nieza­leżnie od okolicznoś­ci ludzkie życie powin­no być chro­nione od poczę­cia do nat­u­ral­nej śmier­ci”. Licz­ba Polaków tak myślą­cych w ciągu czterech lat wzrosła aż o 15%[8].

2. Zmniejsza­ją­ca się licz­ba zgonów kobi­et związanych z ciążą, poro­dem i poło­giem, stale popraw­ia­jące się zdrowie prokrea­cyjne kobi­et oraz zmniejsza­ją­ca się śmiertel­ność noworod­ków. Obec­nie obser­wowany jest także trend male­jącej umier­al­noś­ci niemowląt. Potwierdza to współczyn­nik wyraża­ją­cy liczbę zgonów 6 niemowląt na 1000 urodzeń żywych. Odsetek ten w min­ionym roku wyniósł 5,57‰ (na początku tego wieku ok. 8‰, a w 1990 r. wynosił 19,3‰)[9].

3. Zmniejsza­ją­ca się licz­ba poronień samoist­nych. Wskaźnik poronień samoist­nych na 1000 kobi­et w wieku rozrod­czym w lat­ach 1990–2001 zmniejszył się dwukrot­nie (z 6 do 3).

Powyżej wykazano, że podawane ostat­nio w Polsce przez środowiska proabor­cyjne sza­cun­ki podziemia abor­cyjnego 80–200 tys. rocznie są całkowicie niez­godne z rzeczy­wis­toś­cią. Rzetelne anal­izy wykazu­ją, że wielkość tzw. podziemia abor­cyjnego w Polsce zaw­iera się w grani­cach 7–13 tys. rocznie.


Przyp­isy:

  1. Źródło: Spra­woz­da­nia Rady Min­istrów z wyko­na­nia Ustawy z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku za lata 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010.
  2. A. Zię­ba, Podziemie abor­cyjne w Polsce, Kraków 2006.
  3. M. Stachu­ra, B. Trz­cińs­ka, J. Wron­icz, K. Urban, Podziemie abor­cyjne – fak­ty i mity, Raport 2003, źródło: www.life.net.pl
  4. B. Chaz­an, Raport wys­sany z pal­ca, „Głos dla Życia” (5) 2003, s. 11
  5. Ustawa zezwala­ją­ca na tzw. abor­cję na życze­nie z 30 sierp­nia 1996 r. weszła w życie 4 sty­cz­nia 1997 r., a przes­tała obow­iązy­wać 23 grud­nia 1997 r. w dniu ogłoszenia orzeczenia Try­bunału Kon­sty­tucyjnego, stwierdza­jącego jej niez­god­ność z Kon­sty­tucją RP.
  6. Za: Okól­s­ki M., Zapo­b­ie­ganie i prz­ery­wanie ciąży w Polsce, „Stu­dia Demograficzne”, PAN, nr 2/76 rocznik 1984
  7. Meiss­ner K., Częs­tość poronień, „Słowo Powszechne”, XVL (1991), 85–86 (12–13-14 IV)
  8. Cen­trum Bada­nia Opinii Społecznej, Cen­trum Myśli Jana Pawła II, W dwadzieś­cia lat później. Pola­cy o Janie Pawle II i jego naucza­niu w rocznicę piel­grzym­ki do wol­nej Pol­s­ki, Warsza­wa, czer­wiec 2011, s. 12–13.
  9. Spra­woz­danie Rady Min­istrów z wyko­na­nia oraz o skutkach stosowa­nia w roku 2009 Ustawy z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie pło­du ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­noś­ci prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z późn. zm.), Warsza­wa 2010.