Prawo do życia od poczęcia

Mon­teskiusz wypowiedział znami­enną myśli, iż „nie wszys­tko co jest prawem, jest z tej racji spraw­iedliwe, lecz to, co jest spraw­iedliwe, powinno stać się prawem”

Niewąt­pli­wie życie człowieka jest jed­nym z najwięk­szych darów. Jest doce­ni­ane zarówno przez chrześ­ci­jan, wyz­naw­ców innych religii, jak i ateistów. Zasady ochrony życia zaw­ier­ają religi­jne kodeksy moralne, jak i świeckie kodeksy prawne.

Doku­menty między­nar­o­dowe a prawo do życia dzieci nienarodzonych

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Orga­ni­za­cji Nar­o­dów Zjed­noc­zonych z 10 grud­nia 1948 roku w art. 3 uznaje prawo do życia jako pier­wsze i najbardziej oczy­wiste. Inne prawa mogą zaist­nieć jedynie dzięki niemu.

Art. 2 Europe­jskiej Kon­wencji o Ochronie Praw Człowieka i Pod­sta­wowych Wol­ności mówi, iż „Prawo każdego człowieka do życia jest chro­nione przez ustawę. Nikt nie może być umyśl­nie pozbaw­iony życia, wyjąwszy przy­padki wyko­na­nia wyroku sądowego skazu­jącego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę”.

„Każda istota ludzka ma przy­rod­zone prawo do życia. Prawo to powinno być chro­nione przez ustawę. Nikt nie może być samowol­nie pozbaw­iony życia”[1] – art. 6 Między­nar­o­dowego Paktu Praw Oby­wa­tel­s­kich i Poli­ty­cznych z dnia 16 grud­nia 1966 roku.

Kon­wencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgro­madze­nie Ogólne Nar­o­dów Zjed­noc­zonych dnia 20 listopada 1989 roku w pre­am­bule wskazuje, że „dziecko z uwagi na swoją niedo­jrza­łość fizy­czną oraz umysłową wymaga szczegól­nej opieki i troski, w tym właś­ci­wej ochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodze­niu”. Zapis ten jest powtórze­niem for­muły zawartej w Deklaracji Praw Dziecka z 20 listopada 1959 roku.

Karta Praw Pod­sta­wowych (przyjęta przez państwa członkowskie UE w Nicei 8 grud­nia 2000 roku) włąc­zona do pro­jektu do trak­tatu kon­sty­tucyjnego Unii Europe­jskiej, w art. 2 ust. 1 zaw­iera następu­jący zapis: „Każdy ma prawo życia”. Prob­lematyka zapewnienia prawnej ochrony życia człowieka od poczę­cia poruszana jest także w doku­men­tach Par­la­mentu Europe­jskiego i Rady Europy.

Europe­jska Kon­wencja Bioe­ty­czna (Kon­wencja o ochronie praw człowieka i god­ności istoty ludzkiej w odniesie­niu do zas­tosowań biologii i medy­cyny: Kon­wencja o prawach człowieka i bio­m­e­dy­cynie) z 4 kwiet­nia 1997 roku gwaran­tuje każdej isto­cie ludzkiej poszanowanie god­ności, inte­gral­ności oraz pod­sta­wowych wol­ności wobec nowych zas­tosowań biologii i medycyny.

Karta Praw Rodziny z 22 października 1983 roku potwierdza stanow­czo, że życie ludzkie, od samego poczę­cia, bezwzględ­nie winno być otoc­zone troską i sza­cunkiem, a abor­cja jest bezpośred­nim pog­wałce­niem pod­sta­wowego prawa każdej istoty ludzkiej — prawa do życia.

Prawna ochrona dziecka poczętego w Polsce

W świ­etle pol­skiego prawa życie ludzkie ma rangę wartości zag­waran­towanej przez Kon­sty­tucję. W art. 38 tegoż doku­mentu czy­tamy: „Rzecz­pospolita Pol­ska zapew­nia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia”[2]. W treści przepisu nie znalazł się zapis doty­czący nakazu prawnej ochrony dziecka poczętego od poczę­cia do nat­u­ral­nej śmierci, jed­nak orzecze­nie Try­bunału Kon­sty­tucyjnego z 28 maja 1997 roku pod­kreśla, iż wartość życia ludzkiego jako dobra chro­nionego kon­sty­tucyjnie nie może być zależna od etapu roz­woju. Życie ludzkie winno być szanowane i prawnie chro­nione od momentu poczę­cia[3].

Zakres prawnokarnej ochrony dziecka poczętego wyz­naczają pon­adto przepisy art. 152–154 i 157a kodeksu karnego[4] oraz ustawy z 7stycznia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­ności prz­ery­wa­nia ciąży, która w art. 4a dopuszcza prz­er­wanie ciąży[5], czyli zabójstwo dziecka wtedy gdy:

 Ciąża stanowi zagroże­nie dla życia lub zdrowia kobi­ety ciężarnej (przesłanka medyczna)

 Bada­nia pre­na­talne lub inne przesłanki medy­czne wskazują na duże praw­dopodobieństwo ciężkiego i nieod­wracal­nego upośledzenia płodu albo nieuleczal­nej choroby zagraża­jącej jego życiu (przesłanka eugeniczna).

 Zachodzi uza­sad­nione pode­jrze­nie, że ciąża pow­stała w wyniku czynu zabro­nionego (przesłanka kryminalna)

Warto zaz­naczyć, iż z roku na rok obser­wuje się w Polsce wzrost liczby zabiegów prz­ery­wa­nia ciąży. W roku 2009 zare­je­strowano 538 zabiegów prz­er­wa­nia ciąży, to jest o 379 więcej niż w roku 2002[6]. Więk­szość abor­cji wykony­wanych jest w związku z przesłanką eugeniczną. Lekarze coraz częś­ciej diag­nozują (w opar­ciu o bada­nia pre­na­talne) zagroże­nie płodu niepełnosprawnoś­cią lub nieuleczalną chorobą. Z tego powodu w 2009 roku doko­nano 510 zabójstw dzieci nien­ar­o­d­zonych. Dla porów­na­nia w 2002 roku było ich 82. Coraz częś­ciej naj­drob­niejsze niepraw­idłowości roz­woju kwal­i­fikowane są do abor­cji, a nie do leczenia. Wymienione wyżej przesłanki ustawy z 1993 roku dają prawo do kwal­i­fikacji według sprawności, a nie tego, kim jest człowiek, co w rezulta­cie sprawia, że stają się „furtką” prawną dla ewen­tu­al­nych nadużyć w tej kwestii.

Dla wzmoc­nienia prawnej ochrony dziecka poczętego przy­czyniło się wejś­cie w życie ustawy z dnia 6 sty­cz­nia 2000 roku o Rzeczniku Praw Dziecka[7]. Zgod­nie z art. 2 ustawy „dzieck­iem jest każda istota ludzka od poczę­cia do osiąg­nię­cia pełno­let­ności”. Na jej mocy Rzecznik został zobow­iązany do pode­j­mowa­nia dzi­ałań mają­cych na celu zapewnie­nie dziecku pełnego i har­moni­jnego roz­woju, z poszanowaniem jego god­ności i pod­miotowości, szczegól­ności prawa do życia i ochrony zdrowia. Usta­wodawca dodaje w art. 3 ust. 4, iż Rzecznik winien szczególną troską otaczać dzieci niepełnosprawne.

Przesłanki zezwala­jące na zabójstwo dziecka w łonie matki zawarte w ustawie z 7stycznia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­ności prz­ery­wa­nia ciąży są sprzeczne z art. 38 Kon­sty­tucji, który zapew­nia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia, a prze­cież, zgod­nie z wiedzą bio­log­iczną, życie rozpoczyna się w momen­cie poczę­cia i od tego momentu człowiekowi przysługuje niezby­walna god­ność oraz szacunek.

Warto nad­mienić, iż w marcu 2011 roku uch­walono tzw. Artykuły z San Jose. Autorzy tych artykułów — naukowcy i prawnicy — dobit­nie wskazują, że w prawie między­nar­o­dowym nie ist­nieje poję­cie „prawa do abor­cji”, a dzi­ała­nia agencji ONZ-owskich, powołu­ją­cych się na owe prawo w zapisach między­nar­o­dowych, są „fałszywe i powinny być odrzu­cone”. Dalej czy­tamy: „Te gremia jawnie lub pośred­nio zin­ter­pre­towały między­nar­o­dowe trak­taty jako zaw­ier­a­jące prawo do abor­cji. (..) Nie mają władzy – ani na mocy trak­tatów, które je powołały, ani na mocy ogól­nego prawa między­nar­o­dowego – do takiej inter­pre­tacji tych

trak­tatów, która stwarza nowe obow­iązki państwa lub zmienia istotę tych trak­tatów. W związku z tym, każde gremium, które tak inter­pre­tuje trak­tat, że zaw­iera on prawo do abor­cji, dzi­ała ponad władzą i wbrew swo­jemu mandatowi”.

Warto przy­toczyć w tym miejscu słowa bło­gosław­ionego Ojca Świętego Jana Pawła II:

„Ludzka istota powinna być szanowana i trak­towana jako osoba od momentu swego poczę­cia i dlat­ego od tego samego momentu należy jej przyz­nać prawa osoby, wśród których przede wszys­tkim nien­aruszalne prawo każdej niewin­nej istoty ludzkiej do życia”

Jan Paweł II, Encyk­lika Evan­gelium vitae, nr 60

„Człowiek stanowi cen­trum sys­temu prawnego. Znaczy to, że prawo jest prawem tylko w takiej mierze, w jakiej jego fun­da­mentem jest człowiek i prawda o nim”

Jan Paweł II, Nien­aruszalne prawa istoty ludzkiej. Do uczest­ników między­nar­o­dowego sym­pozjum nt. Evan­gelium vitae a prawo, 24 V 1996


Przyp­isy:

  1. Między­nar­o­dowy Pakt Praw Oby­wa­tel­s­kich i Poli­ty­cznych otwarty do pod­pisu w Nowym Jorku dnia 16 grud­nia 1966 roku (Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167).
  2. Kon­sty­tucja Rzecz­pospo­litej Pol­skiej z dnia 2 kwiet­nia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483)
  3. K 26/96, OTK 1997/2/19
  4. Ustawa z dnia 6 czer­wca 1997 roku — Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553 z późn. Zm.)
  5. Ustawa z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­ności prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78)
  6. Spra­woz­danie Rady Min­istrów z wyko­na­nia oraz o skutkach stosowa­nia w roku 2009 Ustawy z dnia 7 sty­cz­nia 1993 roku o planowa­niu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunk­ach dopuszczal­ności prz­ery­wa­nia ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78), s. 65.
  7. Dz. U. z 2000 r., Nr 6, poz. 69.

Możliwość komentowania jest wyłączona.