Prawo do życia od poczęcia

Monteskiusz wypowiedział znamienną myśli, iż „nie wszystko co jest prawem, jest z tej racji sprawiedliwe, lecz to, co jest sprawiedliwe, powinno stać się prawem”

Niewątpliwie życie człowieka jest jednym z największych darów. Jest doceniane zarówno przez chrześcijan, wyznawców innych religii, jak i ateistów. Zasady ochrony życia zawierają religijne kodeksy moralne, jak i świeckie kodeksy prawne.

Dokumenty międzynarodowe a prawo do życia dzieci nienarodzonych

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych z 10 grudnia 1948 roku w art. 3 uznaje prawo do życia jako pierwsze i najbardziej oczywiste. Inne prawa mogą zaistnieć jedynie dzięki niemu.

Art. 2 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności mówi, iż „Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę”.

„Każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia. Prawo to powinno być chronione przez ustawę. Nikt nie może być samowolnie pozbawiony życia”[1] – art. 6 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 16 grudnia 1966 roku.

Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku w preambule wskazuje, że „dziecko z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej ochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodzeniu”. Zapis ten jest powtórzeniem formuły zawartej w Deklaracji Praw Dziecka z 20 listopada 1959 roku.

Karta Praw Podstawowych (przyjęta przez państwa członkowskie UE w Nicei 8 grudnia 2000 roku) włączona do projektu do traktatu konstytucyjnego Unii Europejskiej, w art. 2 ust. 1 zawiera następujący zapis: „Każdy ma prawo życia”. Problematyka zapewnienia prawnej ochrony życia człowieka od poczęcia poruszana jest także w dokumentach Parlamentu Europejskiego i Rady Europy.

Europejska Konwencja Bioetyczna (Konwencja o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej w odniesieniu do zastosowań biologii i medycyny: Konwencja o prawach człowieka i biomedycynie) z 4 kwietnia 1997 roku gwarantuje każdej istocie ludzkiej poszanowanie godności, integralności oraz podstawowych wolności wobec nowych zastosowań biologii i medycyny.

Karta Praw Rodziny z 22 października 1983 roku potwierdza stanowczo, że życie ludzkie, od samego poczęcia, bezwzględnie winno być otoczone troską i szacunkiem, a aborcja jest bezpośrednim pogwałceniem podstawowego prawa każdej istoty ludzkiej – prawa do życia.

Prawna ochrona dziecka poczętego w Polsce

W świetle polskiego prawa życie ludzkie ma rangę wartości zagwarantowanej przez Konstytucję. W art. 38 tegoż dokumentu czytamy: „Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia”[2]. W treści przepisu nie znalazł się zapis dotyczący nakazu prawnej ochrony dziecka poczętego od poczęcia do naturalnej śmierci, jednak orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 28 maja 1997 roku podkreśla, iż wartość życia ludzkiego jako dobra chronionego konstytucyjnie nie może być zależna od etapu rozwoju. Życie ludzkie winno być szanowane i prawnie chronione od momentu poczęcia[3].

Zakres prawnokarnej ochrony dziecka poczętego wyznaczają ponadto przepisy art. 152-154 i 157a kodeksu karnego[4] oraz ustawy z 7stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, która w art. 4a dopuszcza przerwanie ciąży[5], czyli zabójstwo dziecka wtedy gdy:

 Ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej (przesłanka medyczna)

 Badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (przesłanka eugeniczna).

 Zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (przesłanka kryminalna)

Warto zaznaczyć, iż z roku na rok obserwuje się w Polsce wzrost liczby zabiegów przerywania ciąży. W roku 2009 zarejestrowano 538 zabiegów przerwania ciąży, to jest o 379 więcej niż w roku 2002[6]. Większość aborcji wykonywanych jest w związku z przesłanką eugeniczną. Lekarze coraz częściej diagnozują (w oparciu o badania prenatalne) zagrożenie płodu niepełnosprawnością lub nieuleczalną chorobą. Z tego powodu w 2009 roku dokonano 510 zabójstw dzieci nienarodzonych. Dla porównania w 2002 roku było ich 82. Coraz częściej najdrobniejsze nieprawidłowości rozwoju kwalifikowane są do aborcji, a nie do leczenia. Wymienione wyżej przesłanki ustawy z 1993 roku dają prawo do kwalifikacji według sprawności, a nie tego, kim jest człowiek, co w rezultacie sprawia, że stają się „furtką” prawną dla ewentualnych nadużyć w tej kwestii.

Dla wzmocnienia prawnej ochrony dziecka poczętego przyczyniło się wejście w życie ustawy z dnia 6 stycznia 2000 roku o Rzeczniku Praw Dziecka[7]. Zgodnie z art. 2 ustawy „dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności”. Na jej mocy Rzecznik został zobowiązany do podejmowania działań mających na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości, szczególności prawa do życia i ochrony zdrowia. Ustawodawca dodaje w art. 3 ust. 4, iż Rzecznik winien szczególną troską otaczać dzieci niepełnosprawne.

Przesłanki zezwalające na zabójstwo dziecka w łonie matki zawarte w ustawie z 7stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży są sprzeczne z art. 38 Konstytucji, który zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia, a przecież, zgodnie z wiedzą biologiczną, życie rozpoczyna się w momencie poczęcia i od tego momentu człowiekowi przysługuje niezbywalna godność oraz szacunek.

Warto nadmienić, iż w marcu 2011 roku uchwalono tzw. Artykuły z San Jose. Autorzy tych artykułów – naukowcy i prawnicy – dobitnie wskazują, że w prawie międzynarodowym nie istnieje pojęcie „prawa do aborcji”, a działania agencji ONZ-owskich, powołujących się na owe prawo w zapisach międzynarodowych, są „fałszywe i powinny być odrzucone”. Dalej czytamy: „Te gremia jawnie lub pośrednio zinterpretowały międzynarodowe traktaty jako zawierające prawo do aborcji. (..) Nie mają władzy – ani na mocy traktatów, które je powołały, ani na mocy ogólnego prawa międzynarodowego – do takiej interpretacji tych

traktatów, która stwarza nowe obowiązki państwa lub zmienia istotę tych traktatów. W związku z tym, każde gremium, które tak interpretuje traktat, że zawiera on prawo do aborcji, działa ponad władzą i wbrew swojemu mandatowi”.

Warto przytoczyć w tym miejscu słowa błogosławionego Ojca Świętego Jana Pawła II:

„Ludzka istota powinna być szanowana i traktowana jako osoba od momentu swego poczęcia i dlatego od tego samego momentu należy jej przyznać prawa osoby, wśród których przede wszystkim nienaruszalne prawo każdej niewinnej istoty ludzkiej do życia”

Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae, nr 60

„Człowiek stanowi centrum systemu prawnego. Znaczy to, że prawo jest prawem tylko w takiej mierze, w jakiej jego fundamentem jest człowiek i prawda o nim”

Jan Paweł II, Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej. Do uczestników międzynarodowego sympozjum nt. Evangelium vitae a prawo, 24 V 1996


Przypisy:

  1. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 16 grudnia 1966 roku (Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167).
  2. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483)
  3. K 26/96, OTK 1997/2/19
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553 z późn. Zm.)
  5. Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78)
  6. Sprawozdanie Rady Ministrów z wykonania oraz o skutkach stosowania w roku 2009 Ustawy z dnia 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r., Nr 17, poz. 78), s. 65.
  7. Dz. U. z 2000 r., Nr 6, poz. 69.

Możliwość komentowania jest wyłączona.